Văn Miếu – Quốc Tử Giám là quần thể di tích Nho học cổ kính bậc nhất Hà Nội — vừa là đền thờ Khổng Tử, vừa là trường đại học đầu tiên của Việt Nam, nơi lưu giữ 82 tấm bia tiến sĩ và biểu tượng Khuê Văn Các in trên tờ tiền 100.000đ.

Giới thiệu

Văn Miếu – Quốc Tử Giám là quần thể đền và trường học cổ nằm giữa lòng Hà Nội, trên khu đất rộng hơn 5 ha được bao bọc bởi bốn con phố Quốc Tử Giám, Nguyễn Thái Học, Tôn Đức Thắng và Văn Miếu. Tên gọi gồm hai phần: Văn Miếu là nơi thờ Khổng Tử cùng các bậc tiên hiền của Nho giáo, còn Quốc Tử Giám là trường học cao cấp đào tạo nhân tài cho triều đình — được xem là trường đại học đầu tiên của Việt Nam.

Ngày nay đây là một trong những điểm đến biểu tượng và được viếng thăm nhiều nhất của thủ đô. Khuôn viên yên tĩnh với những mái ngói rêu phong, hàng cây cổ thụ, hồ nước và các lớp cổng nối tiếp nhau tạo nên một không gian trang nghiêm hiếm có giữa phố phường ồn ã. Văn Miếu cũng là nơi diễn ra nhiều hoạt động văn hóa truyền thống như tôn vinh học sinh giỏi, triển lãm thư pháp và hội chữ đầu xuân.

Lịch sử

Văn Miếu được khởi dựng năm 1070 dưới thời vua Lý Thánh Tông, ban đầu để thờ Khổng Tử, Chu Công cùng các bậc tiên hiền và làm nơi học tập của hoàng thái tử. Sáu năm sau, vào năm 1076, vua Lý Nhân Tông cho lập Quốc Tử Giám ngay bên cạnh, ban đầu dành cho con vua và con các bậc đại quyền quý, về sau mở rộng để thu nhận cả những học trò ưu tú trong dân — đánh dấu sự ra đời của nền giáo dục đại học chính quy đầu tiên ở nước ta.

Trải qua các triều Lý, Trần, Lê, nơi đây luôn là trung tâm đào tạo và khoa cử quan trọng nhất của quốc gia. Đến thời Lê, triều đình cho dựng các tấm bia đá khắc tên những người đỗ tiến sĩ qua các khoa thi nhằm khích lệ việc học và lưu danh hiền tài. Câu khắc trên bia "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia" đã trở thành một trong những tư tưởng giáo dục tiêu biểu của lịch sử Việt Nam.

Hiện còn 82 tấm bia tiến sĩ đặt trên lưng những con rùa đá — biểu tượng của sự trường tồn — ghi lại tên tuổi, quê quán của hơn một nghìn vị tiến sĩ qua các khoa thi từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 18. Hệ thống bia tiến sĩ này đã được UNESCO ghi danh vào Di sản tư liệu thế giới, là nguồn sử liệu quý giá về giáo dục, khoa cử và văn hóa của các vương triều phong kiến Việt Nam.

Trải qua gần một nghìn năm cùng nhiều biến động chiến tranh, quần thể đã được trùng tu, tôn tạo nhiều lần nhưng vẫn giữ được bố cục và tinh thần nguyên gốc. Văn Miếu – Quốc Tử Giám ngày nay được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, vừa là chứng tích lịch sử, vừa là biểu tượng cho truyền thống hiếu học của dân tộc.

Tham quan

Quần thể được tổ chức theo trục dọc bắc – nam, gồm năm khu nối tiếp nhau qua các lớp cổng và tường gạch, mỗi khu một không gian và ý nghĩa riêng:

• Khu thứ nhất — từ cổng Văn Miếu Môn dẫn vào, hai bên là đường lát gạch và vườn cây, kết thúc ở cổng Đại Trung.
• Khu thứ hai — nổi bật với Khuê Văn Các, gác lầu hai tầng tám mái thanh thoát, tượng trưng cho ngôi sao Khuê chủ về văn chương. Đây là công trình được chọn làm biểu tượng của Hà Nội.
• Khu thứ ba — bao quanh giếng Thiên Quang hình vuông, hai bên là hai dãy nhà che 82 bia tiến sĩ đặt trên lưng rùa đá, khu vực được xem là tinh hoa nhất của di tích.
• Khu thứ tư — khu điện thờ chính, gồm Đại Bái Đường và Thượng Điện, nơi thờ Khổng Tử cùng các vị tiên hiền, tứ phối và thất thập nhị hiền.
• Khu thứ năm — vốn là khu nhà Thái Học, từng là giảng đường và ký túc xá của Quốc Tử Giám xưa, nay là nơi thờ các bậc danh sư và trưng bày hiện vật.

Một lượt tham quan trọn vẹn từ cổng vào đến khu Thái Học thường mất khoảng 60–90 phút. Du khách nên dành thời gian đọc các văn bia, ngắm kiến trúc gỗ truyền thống và tìm hiểu về chế độ khoa cử qua phần trưng bày ở khu Thái Học. Vào dịp đầu xuân, sân Văn Miếu còn rộn ràng hội chữ với các ông đồ cho chữ thư pháp.

Bản đồ bên dưới đánh dấu vị trí Văn Miếu cùng vài điểm lân cận có thể ghép trong cùng buổi tham quan.

Giá vé & giờ mở cửa

Di tích mở cửa hằng ngày, thường từ 08:00 đến 17:00; vào mùa hè khung giờ có thể kéo dài muộn hơn một chút. Giá vé vào cổng là 70.000đ/người lớn; học sinh, sinh viên và một số đối tượng ưu tiên được giảm giá khi xuất trình giấy tờ phù hợp, trẻ nhỏ thường được miễn.

Nên đến vào buổi sáng khi trời còn mát và lượng khách chưa đông, vừa dễ chụp ảnh Khuê Văn Các và khu bia tiến sĩ, vừa thong thả cảm nhận không gian tĩnh lặng. Tránh các dịp cao điểm như cuối tuần và mùa lễ hội đầu năm nếu bạn muốn tham quan yên tĩnh.

Cách đến

Văn Miếu – Quốc Tử Giám nằm ở quận Đống Đa, cách khu vực Hồ Hoàn Kiếm chừng 2 km về phía tây nam, rất dễ tiếp cận từ trung tâm thành phố:

• Taxi / xe ôm công nghệ (Grab, Be) — tiện nhất, chỉ mất khoảng 8–12 phút từ Hồ Hoàn Kiếm, có điểm dừng ngay trước cổng Văn Miếu Môn.
• Xe buýt — nhiều tuyến đi qua khu vực phố Quốc Tử Giám và Nguyễn Thái Học, là lựa chọn tiết kiệm cho khách đi một mình.
• Đi bộ / xe đạp — khả thi và thú vị nếu bạn ở khu vực trung tâm; đường tới Văn Miếu đi qua nhiều phố cổ kính và rợp bóng cây.
• Xe máy thuê — linh hoạt để kết hợp tham quan Hoàng thành Thăng Long và các điểm lân cận; quanh khu di tích có bãi gửi xe.

Mẹo tham quan

• Trang phục lịch sự: đây là nơi thờ tự trang nghiêm, nên mặc kín đáo, tránh áo hở vai và quần/váy quá ngắn khi vào khu điện thờ.
• Đi nhẹ, nói khẽ ở khu bia tiến sĩ và điện thờ; không sờ tay lên đầu rùa hay bia đá để giữ gìn di tích.
• Mùa thi nhiều sĩ tử và phụ huynh đến đây thắp hương cầu may trước các kỳ thi quan trọng — nếu đi vào thời điểm này, bạn nên đến sớm để tránh đông.
• Đi sớm buổi sáng để có ánh sáng đẹp và không gian vắng, lý tưởng để chụp ảnh Khuê Văn Các soi bóng giếng Thiên Quang.
• Kết hợp lịch trình: ghép Văn Miếu với Hoàng thành Thăng Long ở gần để thành một buổi khám phá lịch sử Hà Nội. Tham khảo thêm các trải nghiệm ở Hà Nội và gợi ý lộ trình để sắp xếp ngày trọn vẹn.

Lân cận

Có thể kết hợp Văn Miếu – Quốc Tử Giám với các điểm gần đó trong cùng hành trình:

• Hoàng thành Thăng Long — quần thể di sản thế giới của các vương triều Việt Nam, cách Văn Miếu chừng 1 km về phía bắc.
• Hồ Văn — hồ nước cổ nằm ngay đối diện cổng Văn Miếu, có gò Kim Châu giữa hồ, không gian thoáng đãng để dạo bộ.
• Hồ Giảng Võ — hồ lớn ở phía tây, khu vực công viên và phố ẩm thực, cách khoảng 1,5 km.
• Hồ Hoàn Kiếm — trái tim của thủ đô với Tháp Rùa và đền Ngọc Sơn, cách Văn Miếu chừng 2 km về phía đông bắc.

Đánh giá

★★★★★ 4.6 · 31.000 đánh giá