Du lịch Việt Nam bằng xe máy

Được đưa vào một tập của “Top Gear”, việc đi xe máy ở Việt Nam đã trở thành mục tiêu của nhiều du khách đến đây. Dù đi xe máy ở Việt Nam tiềm ẩn nhiều rủi ro, đây cũng có thể là một trải nghiệm thay đổi cả cuộc đời. Ngồi trên yên xe, bạn sẽ thấy những điều mà các phương tiện khác không cho phép. Một số người chọn đi xuyên Việt theo cách này, trong khi đa số chỉ thực hiện vài chuyến tham quan ngắn trong ngày. Nếu bạn chưa có kinh nghiệm lái xe máy, hãy cân nhắc kỹ trước khi bắt đầu tại đây. Dù nhiều du khách vẫn lái xe không có bằng, điều này không được khuyến khích.

Ở các thị trấn nhỏ và khu nghỉ dưỡng biển ít xe cộ như Phú Quốc, đây là cách đi lại thú vị để khám phá cảnh vật, lại rẻ hơn nhiều so với taxi nếu bạn dừng nhiều điểm hoặc di chuyển xa. Đường sá nhìn chung ổn, tuy nhiên nên chạy vừa phải và luôn chú ý ổ gà trên đường.

Bài viết của chúng tôi về Đà Nẵng có một số gợi ý về các tuyến đường quanh thành phố đó.

Thuê hoặc mua xe

Hầu hết các chỗ cho thuê đều yêu cầu đặt cọc từ 100–500 USD tùy giá trị xe, hoặc thay vào đó họ giữ hộ chiếu của bạn. Một số du khách thấy hữu ích khi mang theo hai hộ chiếu để vừa có giấy tờ tùy thân vừa có dấu visa còn hiệu lực.

Nhân viên lễ tân ở các khách sạn nhỏ thường kinh doanh thêm dịch vụ cho thuê xe máy, hoặc có người thân quen làm việc này. Các quầy tour cũng thường cung cấp dịch vụ tương tự.

Xe máy 110 cc là phương tiện di chuyển phổ biến nhất của người Việt, và các thành phố lớn tràn ngập loại xe này. Cảnh cả gia đình bốn người trên một chiếc xe máy không hiếm. Tại hầu hết các điểm du lịch, bạn có thể dễ dàng thuê xe với giá từ 100.000 đến 160.000 đồng mỗi ngày.

Có hai loại xe máy chính để thuê: xe tay ga (số tự động) và xe số tay (gài số bằng chân trái). Honda Super Cub phổ biến có hộp số bán tự động — không có côn nên tương đối dễ điều khiển. Các dòng xe khác có thể là số tay hoàn toàn, buộc phải sử dụng côn tay trái — cần kỹ năng cao, dễ bóp ga quá mạnh hoặc tắt máy — nếu gặp loại này hãy luyện nhả côn nhẹ nhàng trước khi ra đường. Xe địa hình đang trở nên phổ biến cho thuê tại Hà Nội; các thành phố khác chưa sẵn sàng với loại xe này. Các điểm cho thuê thường hướng khách nước ngoài chọn xe tay ga với giả định hợp lý rằng họ chưa quen số tay. Xe từ 175 cc trở lên chỉ được phép lái khi có bằng lái A2 của Việt Nam hoặc Giấy phép lái xe quốc tế (IDP) có chứng nhận A2 hoặc M từ các quốc gia ký kết Công ước Giao thông năm 1968.

Nếu bạn dự định đi xuyên Việt, hãy cân nhắc đi từ Hà Nội đến TP. Hồ Chí Minh (Sài Gòn) thay vì chiều ngược lại. Vì đa số mọi người đi từ nam ra bắc nên tại Hà Nội thường có nhiều xe giá rẻ. Xe mua ở Hà Nội thường có thể bán lại với giá tương đương tại Sài Gòn, trong khi mua ở Sài Gòn bán ở Hà Nội thường lỗ.

Bằng lái xe

Theo quy định, người nước ngoài lái xe máy ở Việt Nam mà không có bằng lái xe máy tạm thời của Việt Nam hoặc Giấy phép lái xe quốc tế (IDP) theo Công ước 1968 là vi phạm pháp luật. Nếu IDP của bạn ghi năm 1949 như của Canada, Mỹ, New Zealand, Ấn Độ, Úc và một số nước khác, bạn sẽ bị phạt vì Việt Nam không công nhận phiên bản này. Mức phạt từ 6 đến 8 triệu đồng áp dụng cho xe trên 125 cc, tương đương khoảng 100 USD đối với xe 125 cc trở xuống. Quy định mới này có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025 và hiện chủ yếu được kiểm tra tại chốt cảnh sát trên Vòng cung Hà Giang. Sau khi nộp phạt, bạn sẽ được cấp giấy phép lái xe 7 ngày. Ngoài ra, hãy mang theo bằng lái xe máy hợp lệ từ quê nhà và hộ chiếu (hoặc bản sao).

Để đổi bằng lái hoặc IDP sang bằng tạm thời của Việt Nam, bạn cần có giấy phép cư trú ít nhất 3 tháng hoặc visa du lịch 3 tháng. Tại Hà Nội, nộp hồ sơ tại Trung tâm Đào tạo Lái xe và Cơ khí, 83a Lý Thường Kiệt; tại TP. Hồ Chí Minh, nộp tại Văn phòng Giao thông, 63 Lý Tự Trọng, Quận 1.

Nếu bạn lái xe không có bằng và gây tai nạn khiến người khác bị thương hoặc tử vong, bạn có thể bị phạt tù từ 10–20 năm và bồi thường thiệt hại lớn cho nạn nhân hoặc gia đình họ. Hơn nữa, dù hợp đồng bảo hiểm du lịch của bạn có điều khoản bảo hiểm xe máy (hãy đọc kỹ điều khoản vì nhiều hợp đồng không có), công ty bảo hiểm sẽ không thanh toán chi phí y tế, nằm viện, di chuyển sang nước khác để điều trị hay hồi hương — các chi phí này có thể lên đến hàng chục nghìn đô la.

Bảo hiểm

Nếu bạn có bảo hiểm du lịch, hãy liên hệ công ty bảo hiểm để xác nhận xem bạn có được bảo hiểm khi lái xe máy không. Hầu hết các hợp đồng bảo hiểm sẽ chi trả nếu bạn có bằng lái xe máy hợp lệ từ quê nhà và Giấy phép lái xe quốc tế, nhưng phần lớn sẽ không bảo hiểm nếu thiếu các giấy tờ này.

An toàn

Đội mũ bảo hiểm là bắt buộc theo luật — nếu chưa có, hãy yêu cầu điểm cho thuê cung cấp. Không đội mũ dễ bị cảnh sát để ý.

Nếu dự định đi xe nhiều ngày, hãy cân nhắc mang theo đồ bảo hộ như mũ bảo hiểm fullface giá rẻ, găng tay, áo khoác và quần lái xe. Mũ bảo hiểm dễ tìm ở Việt Nam và là món quà lưu niệm thú vị, nhưng chất lượng đôi khi không đảm bảo; mũ rẻ tiền nhưng có chứng nhận an toàn từ nước ngoài thường tốt hơn. Mũ đắt tiền mới nguyên lại dễ bị trộm hơn. Hãy mang theo khóa cáp để khoá mũ — tránh dùng quai mũ vì có thể bị cắt dễ dàng. Khi chuyến đi kết thúc, bạn có thể bán lại đồ bảo hộ.

Lái xe trong các thành phố lớn, đặc biệt là TP. Hồ Chí Minh, là câu chuyện hoàn toàn khác và không phù hợp với người chưa có kinh nghiệm. Giao thông dày đặc và hỗn loạn với vô số quy tắc ngầm không giống bất cứ luật giao thông nào trên thế giới. Khái niệm “nhường đường” gần như không tồn tại. Lái xe ở đây như đang ở giữa trò chơi điện tử 3D, mọi thứ có thể lao vào bạn từ mọi hướng, và bạn chỉ có một mạng. Người nước ngoài sống lâu năm ở đây thường mất vài tuần đến vài tháng ngồi sau xe người khác để học cách di chuyển trước khi tự mình cầm lái. Du khách ngắn ngày nên hết sức thận trọng.

Đi xe đường dài ngoài vùng nông thôn cũng có thể căng thẳng tùy tuyến đường. Các tuyến quốc lộ giữa các thành phố thường hẹp dù là đường chính, lại đầy xe khách chạy tốc độ cao, vượt xe tải liều lĩnh và không chừa nhiều khoảng trống cho xe máy ở lề. Tuy vậy, vẫn có nhiều cung đường đẹp và phong cảnh tuyệt vời khi bạn tự do khám phá trên xe máy. Thay vì đường ven biển (AH 1), đường Hồ Chí Minh (AH 17) là lựa chọn yên tĩnh và thơ mộng hơn cho những ai ưa khám phá. Đường sá trong tình trạng tốt, được nâng cấp từ Buôn Ma Thuột đến Kon Tum. Qua khỏi Kon Tum, đường đi vào vùng núi sát biên giới Lào với cảnh sắc hùng vĩ, những ngôi làng dân tộc yên bình suốt 700 km trước khi đổ xuống đồng bằng tại khu di sản thế giới hang động Phong Nha. Tuyến đường êm ả này có thể đi thẳng ra Hà Nội.

Đậu xe

Hầu hết các điểm bạn muốn dừng đều có nhân viên trông xe, phát thẻ số và trông giữ xe cho bạn. Đôi khi bãi gửi xe do cơ sở bạn đến quản lý, đôi khi là dịch vụ tư nhân mọc lên ở những nơi đông người. Thông thường bạn sẽ thấy hàng dài xe máy xếp ngay ngắn. Tuỳ tình huống, bạn có thể tự dắt xe vào hoặc chỉ cần rút chìa, gài số N rồi để nhân viên sắp xếp. Hầu như lúc nào bạn cũng giữ chìa khoá. Tại một số nhà hàng và quán cà phê, gửi xe miễn phí (tìm biển “giữ xe miễn phí”). Nơi khác, phí gửi xe dao động từ 2.000 đến 10.000 đồng.

Cảnh sát giao thông

Cảnh sát giao thông ở các thành phố thường dừng xe nhiều người dân địa phương (thường vì lý do khó hiểu), nhưng theo kinh nghiệm chung, họ ít khi làm khó khách nước ngoài vì bất đồng ngôn ngữ. Dù vậy, tuân thủ luật giao thông vẫn là điều nên làm, nhất là nếu bạn chưa có bằng lái Việt Nam. Các thành phố như TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội có nhiều đường một chiều, rất dễ vô tình đi nhầm vì biển báo hạn chế. Hãy nhớ rằng nếu bạn vi phạm, cảnh sát đang chực sẵn đúng chỗ sẽ yêu cầu bạn dừng lại và phạt tiền, thậm chí đe dọa tịch thu xe. Mức phạt có thể thương lượng — thái độ xin lỗi và thân thiện thường giúp bạn lên đường nhanh hơn với ít tiền hơn trong ví. Ít khi xảy ra tình trạng bắt nạt hay sách nhiễu.

Khi bị dừng xe hoặc gặp tai nạn

Để giảm nguy cơ bị giữ lại, đừng để mình quá nổi bật — ăn mặc giống người địa phương, kể cả đeo khẩu trang chống bụi. Chỉ khách du lịch mới cưỡi Honda Win có ngôi sao vàng trên bình xăng. Hãy di chuyển theo dòng xe và tuân thủ luật giao thông dù người xung quanh không làm vậy. Nếu bị ra hiệu dừng xe, một số người khuyên cứ gật đầu mỉm cười nhưng không dừng — vì khả năng cảnh sát đuổi theo là rất thấp.

Nếu bị dừng xe, hãy bình tĩnh, mỉm cười, lịch sự và tỏ ra xin lỗi. Rút chìa khóa xe bỏ vào túi và không đưa bất cứ thứ gì có giá trị cho cảnh sát như hộ chiếu. Một số người khuyên nên nói chuyện bằng ngôn ngữ không phải tiếng Anh cũng không phải tiếng Việt, trong khi vẫn giữ thái độ thân thiện và tôn trọng — để họ chán và chuyển sang xin tiền người khác. Cảnh sát Việt Nam thường không hung hăng như ở nhiều nước phương Tây và phần lớn không nói tiếng Anh tốt. Xuất trình IDP hoặc bằng lái địa phương và giấy đăng ký xe (“thẻ xanh”). Nếu là xe thuê, rất có thể tiệm cho thuê đang giữ giấy đăng ký — bạn sẽ cần gọi cho họ. Hầu hết các chìa khóa thuê đều có số điện thoại tiệm. Khi cảnh sát quyết định xử lý, kết quả có thể là thả bạn đi, yêu cầu “tiền cà phê” hoặc hiếm hơn là tịch thu xe hay bắt giữ.

Cảnh sát đôi khi lập chốt kiểm tra và có thể phạt 1.000.000 đồng nếu không có bằng hợp lệ. Luôn hỏi thăm những người đi xe máy khác về tình hình cảnh sát. Các đợt kiểm tra thường theo mùa — nhiều người chưa bao giờ bị kiểm tra, trong khi một số khác bị dừng nhiều lần chẳng hạn trên Vòng cung Hà Giang. Đôi khi họ vẫn phạt dù giấy tờ đầy đủ.

Một số người thấy hữu ích khi chỉ để không quá 200.000 đồng thấy được trong ví để giới hạn số tiền có thể bị “mượn”. Số tiền đó đủ để giải quyết tình huống, vì cảnh sát giao thông tránh những cuộc thảo luận dài vì bất đồng ngôn ngữ. Không chủ động đưa hối lộ nhưng hãy đáp ứng nếu họ ngầm yêu cầu. Nếu không có IDP hoặc bằng lái có chứng nhận xe máy từ quê nhà, bạn có thể bị yêu cầu “bồi dưỡng” — thường không quá 200.000 đồng. Một số du khách thiếu thông tin đã trả hối lộ lên đến vài triệu đồng chỉ vì sợ hãi vô căn cứ.

Nếu gặp tai nạn, khả năng cao bạn sẽ bị quy lỗi dù không phải nguyên nhân. Nếu bên kia không đòi quá đáng, tốt nhất là dàn xếp tại chỗ, không cần kéo cảnh sát vào. Nếu cảnh sát đến, họ sẽ cố gắng hỗ trợ các bên giải quyết. Hãy chuẩn bị sẵn tiền mặt để xử lý tình huống này. Có một luật sư nói tiếng Anh và có quan hệ rộng gần như là điều bắt buộc trong trường hợp nghiêm trọng.

Bài phỏng theo Vietnam by motorcycle trên Wikivoyage, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.