Vườn quốc gia Bạch Mã

Bạch Mã là chỗ hiếm hoi ở miền Trung mà bạn đi từ mực nước biển lên 1.450 m trong chưa đầy một giờ ngồi xe, và nhiệt độ rơi thấy rõ trên da. Cái đáng đi không phải “biệt thự Pháp cổ” như quảng cáo tour hay nói — phần lớn chỉ còn nền và tường — mà là rừng nguyên sinh ẩm, thác Đỗ Quyên đổ một mạch, và hệ chim thuộc loại giàu nhất Việt Nam. Không nên đi nếu bạn ngại đi bộ dốc trơn, đi cùng người già hoặc trẻ dưới 6 tuổi mà chỉ muốn “check-in”, hoặc rơi vào tháng mưa cao điểm — lúc đó đỉnh núi chỉ là một khối mây trắng và bạn không thấy gì cả.

Tổng quan

Vườn nằm cách bờ biển khoảng 18 km, nên nó vừa hứng gió biển vừa chắn dãy Trường Sơn — chính vị trí đó tạo ra lượng mưa khổng lồ và độ đa dạng sinh học cao. Khu vực được chính quyền miền Nam bảo vệ từ năm 1962 và chính thức thành vườn quốc gia khoảng năm 1991 (theo Wikivoyage). Rừng ở đây từng bị ảnh hưởng nặng bởi chất diệt cỏ trong chiến tranh, và cho đến nay nhiều mảng rừng thứ sinh vẫn kể lại chuyện đó rất rõ nếu bạn để ý thảm cây thấp, đồng đều bất thường ở tầng dưới.

Trong vườn có bộ phận du lịch sinh thái, bộ phận lâm nghiệp, bộ phận nghiên cứu khoa học và một trung tâm cộng đồng cho người dân sống trong ranh giới vườn. Khoảng 40 kiểm lâm làm nhiệm vụ ngăn săn bắt và khai thác gỗ trái phép. Đây không phải chi tiết trang trí: nó giải thích vì sao vườn kiểm soát khá chặt việc bạn đi đâu, đi bằng gì, và vì sao đừng tự tiện rẽ khỏi tuyến.

Cảnh quan chính gồm rừng nhiệt đới và á nhiệt đới, một thác nước đổ khoảng 300 m, và hệ hồ bậc thang năm tầng (Ngũ Hồ). Tổng cộng vườn có năm thác.

Động thực vật

Đây là lý do thật sự để đến Bạch Mã. Theo tài liệu Wikivoyage, vườn ghi nhận hơn 350 loài chim và 132 loài thú — con số cao so với mặt bằng vườn quốc gia Việt Nam. Voọc chà vá chân nâu sống ở đây cùng tám loài linh trưởng khác. Mang (một loài hươu nhỏ) có mặt; sao la — một trong những loài thú hiếm nhất thế giới — cũng từng được ghi nhận ở vùng này. Người ta cho rằng báo và hổ có thể vẫn còn ở những khu xa nhất, nhưng hãy hiểu đúng: đó là giả thiết, không phải thứ bạn sẽ gặp.

Thực tế cho khách thường: bạn sẽ thấy nhiều côn trùng, cá suối, bướm, và nếu dậy sớm thì chim. Muốn xem chim nghiêm túc, đi từ 5h30–8h sáng và thuê hướng dẫn viên của vườn — đi một mình bạn sẽ nghe thấy nhiều hơn nhìn thấy. Về thực vật, dù chiến tranh đã tàn phá nhiều, số loài thực vật còn lại vẫn rất lớn và bộ phận khoa học của vườn vẫn đang nghiên cứu tiềm năng dược liệu.

Mùa nào đi

Bạch Mã là nơi mưa nhiều nhất Việt Nam: khoảng 8.000 mm/năm ở vùng đỉnh, khoảng 3.000 mm ở chân núi (theo Wikivoyage). Con số đó nói lên tất cả.

• Tháng 9 đến tháng 12 — mưa nhiều nhất, và cũng là mùa có khả năng có bão. Đây là giai đoạn nên tránh nếu bạn chỉ có một ngày.
• Tháng 2 — mát, rất ít mưa. Về mặt xác suất, đây là tháng an toàn nhất trong năm để thấy được tầm nhìn từ đỉnh.
• Tháng 3 và 4 — khô nhưng độ ẩm cao. Đi bộ sẽ mệt hơn bạn tưởng; mang áo thay.
• Hè (5–8) — nóng ở đồng bằng nhưng trên đỉnh vẫn dễ chịu, đây là lúc dân Huế và Đà Nẵng lên tránh nóng cuối tuần, nên đông.

Quy tắc thực dụng: sáng sớm trời quang, đến trưa mây kéo lên. Ai muốn thấy quang cảnh thì phải có mặt trên đỉnh trước 9h — điều này gần như bắt buộc phải ngủ đêm trên đó hoặc rời Huế lúc trời còn tối.

Đi đến

Cổng vườn nằm ngay sát Quốc lộ 1, cách thị trấn nhỏ Cầu Hai khoảng 3 km. Cầu Hai cách Huế khoảng 40 km về phía nam, cách Đà Nẵng khoảng 65 km về phía bắc và Hội An khoảng 90 km.

• Xe khách / xe buýt chạy tuyến Huế – Đà Nẵng đều đi qua Cầu Hai. Bảo tài xế cho xuống ở Cầu Hai. Wikivoyage ghi vé xe buýt công cộng từ Huế khoảng 20.000 đồng (số cũ, cập nhật gần nhất năm 2017) — coi như tham khảo, hỏi lại nhà xe.
• Tàu hoả có thể xuống ga khu vực Cầu Hai; kiểm tra lại lịch tàu tại ga, đừng tin lịch chép lại trên mạng.
• Xe ôm từ Cầu Hai vào cổng vườn là cách phổ biến nhất cho đoạn cuối. Đừng trông vào Grab: khu vực này rất ít tài xế.
• Xe riêng / taxi từ Huế hoặc Đà Nẵng là lựa chọn hợp lý nhất nếu đi nhóm 3–4 người, vì bạn còn phải giải bài toán 16 km đường lên đỉnh (xem mục dưới).

Bay nội địa đến Huế hoặc Đà Nẵng thì mang CCCD gắn chip, không cần hộ chiếu. Đây là chuyến trong nước: không cần eSIM du lịch, dùng SIM Việt Nam bình thường — nhưng lưu ý sóng trên đỉnh chập chờn, tải sẵn bản đồ offline trước khi lên.

Phí và giấy phép

Theo Wikivoyage (số liệu cập nhật lần cuối khoảng 2017–2018, hỏi lại quầy vé trước khi vào):

• Người lớn trên 16 tuổi: 60.000 đồng
• Trẻ em, học sinh sinh viên: 30.000 đồng
• Trẻ dưới 5 tuổi: miễn phí
• Hướng dẫn viên nói tiếng Anh (và một người nói tiếng Pháp): 150.000 đồng/ngày

Không cần giấy phép đặc biệt cho khách tham quan thông thường, nhưng nếu bạn định ở lại qua đêm, cắm trại, hoặc muốn vào tuyến sâu để xem chim/thú thì liên hệ trước với ban quản lý vườn — số điện thoại đại diện: +84 234 3871 330 (Trung tâm Du lịch sinh thái và Giáo dục môi trường). Đừng tự ý cắm lều ngoài khu vực được chỉ định.

Đi lại

Đây là chi tiết mà đa số người đi Bạch Mã lần đầu bỏ sót: xe máy và xe đạp bị cấm trên đường 16 km lên đỉnh. Lý do là độ dốc và các khúc cua mù. Nghĩa là bạn có ba lựa chọn: đi bộ (rất dài, chỉ hợp người leo núi có kinh nghiệm), hoặc thuê xe của vườn, hoặc đi theo tour đã bao xe.

Wikivoyage ghi giá thuê ô tô kèm tài xế khoảng 750.000 đồng/ngày (số cũ — hỏi lại vườn). Đi nhóm chia ra thì rẻ hẳn. Liên hệ ban quản lý để bố trí xe trước, đặc biệt vào cuối tuần và dịp lễ, vì số xe có hạn.

Trên đỉnh, mọi thứ đi bằng chân. Ba tuyến phổ biến là đường mòn Trĩ Sao, đường Ngũ Hồ (hồ bậc thang năm tầng), và đường xuống thác Đỗ Quyên. Đường Đỗ Quyên có đoạn bậc thang dài dựng đứng — xuống thì dễ, lên mới là chuyện. Tính thời gian quay lên gấp đôi thời gian đi xuống.

Xem

Thác Đỗ Quyên là điểm mạnh nhất: cột nước đổ khoảng 300 m, và nhìn đẹp nhất sau vài ngày có mưa. Hệ Ngũ Hồ gồm năm hồ nối nhau bằng những đoạn suối ngắn, nước trong, đá tảng lớn — đây là chỗ hợp để ngồi lâu chứ không phải chỗ chụp một kiểu rồi đi. Ngoài ra vườn còn ba thác khác, ít người tới hơn.

Đỉnh Vọng Hải Đài cho tầm nhìn ra đầm Cầu Hai và biển — với điều kiện trời quang, mà điều kiện đó thì hiếm. Nếu lên đến nơi chỉ thấy mây, đừng coi là hỏng chuyến: sương trôi qua rừng cây ở độ cao này cũng là một cảnh riêng.

Làm

Trekking là hoạt động chính, và thật ra là hoạt động duy nhất đáng kể. Ngoài ra có Thiền viện Trúc Lâm Bạch Mã nằm bên hồ Truồi ở khu vực chân núi — đi thuyền qua hồ mới tới, tách hẳn khỏi phần leo núi, tính thêm nửa buổi nếu muốn ghé. Một số tour tổ chức thêm phần trình diễn thả hoa đăng, biểu diễn võ thuật, kết hợp tuyến Ngũ Hồ và tuyến Trĩ Sao. Xem chim là hoạt động ngách nhưng là thứ Bạch Mã làm tốt hơn hầu hết nơi khác ở Việt Nam.

Ăn

Có căng tin gần cổng vườn và nhà hàng tại trung tâm du lịch sinh thái trên đỉnh. Lựa chọn hạn chế và giờ phục vụ không linh hoạt — nếu bạn xuống thác Đỗ Quyên và về muộn, khả năng cao là hết đồ. Mang theo bánh mì, nước, đồ khô cho ít nhất một bữa. Người ăn chay hoặc dị ứng nên chủ động mang đồ, đừng kỳ vọng vườn xoay được.

Xuống núi thì ăn ở Cầu Hai hoặc kéo thẳng về Huế; nếu về Huế, đây là chỗ ăn đáng để dành bụng — xem thêm ẩm thực Việt Nam và Huế.

Ngủ

Vườn có nhà nghỉ và dịch vụ lưu trú ngay trong khu vực, phòng từ khoảng 300.000 đồng (theo Wikivoyage, số cũ — hỏi lại khi đặt). Có một khu cắm trại nhỏ gần đỉnh. Chất lượng là kiểu nhà khách nhà nước: sạch, đơn giản, chăn dày vì đêm lạnh, đừng kỳ vọng gì hơn. Đặt trước qua ban quản lý, nhất là cuối tuần.

Nếu muốn tiện nghi, ngủ ở Huế hoặc Đà Nẵng rồi đi về trong ngày — đổi lại bạn mất buổi sáng sớm, đúng khung giờ đẹp nhất. Tìm phòng ở Huế qua Booking, hoặc ở Đà Nẵng qua Booking.

Thanh toán ở khu vực này: chuyển khoản VietQR dùng được ở phần lớn hàng quán và nhà khách, nhưng vẫn mang tiền mặt lẻ cho vé, gửi xe, xe ôm.

An toàn

• Xe đạp và xe máy bị cấm trên đường 16 km lên đỉnh. Đây là quy định vì lý do an toàn, không phải để bán vé xe — đường dốc, cua khuất, sương dày.
• Đá và bậc thang trơn quanh năm vì độ ẩm cao. Giày bám tốt là bắt buộc, dép quai hậu không đủ.
• Vắt xuất hiện nhiều sau mưa ở tuyến rừng ẩm. Mang tất cao, quần dài.
• Sóng điện thoại yếu nhiều đoạn. Đi nhóm, báo tuyến cho kiểm lâm hoặc lễ tân nhà khách trước khi vào rừng.
• Tháng 9–12 có thể có bão. Kiểm tra dự báo trước khi lên; vườn có thể đóng tuyến khi thời tiết xấu.
• Không rời đường mòn. Đây là rừng có kiểm lâm chống săn bắt trộm, và cũng là địa hình dễ lạc.

Hợp với ai

Hợp với: người thích đi bộ trong rừng, người xem chim, gia đình có con từ 8 tuổi trở lên chịu được đi bộ, và những ai đang ở Huế hoặc Đà Nẵng cần một ngày đổi không khí khỏi biển và phố cổ.

Không hợp với: người tìm resort, người đi mùa mưa cao điểm chỉ để chụp ảnh, người ngại đi bộ dốc, và nhóm muốn phượt xe máy lên tận đỉnh — điều đó bị cấm và không có ngoại lệ.

Đi tiếp

• Huế — kinh đô cũ, cách 40 km về phía bắc, chỗ ngủ và ăn hợp lý nhất
• Đà Nẵng — biển và sân bay, cách 65 km về phía nam
• Hội An — phố cổ, cách khoảng 90 km
• Phong Nha — nếu bạn muốn thêm một chương hang động và rừng ở miền Trung
• Miền Trung — bối cảnh vùng và cách xâu chuỗi các điểm
• Chuẩn bị trước khi đi: /chuan-bi/ · dự trù tiền: /chi-phi/

Bài phỏng theo Bach Ma National Park trên Wikivoyage, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.