Cù Lao Chàm

Cù Lao Chàm đáng đi vì ba thứ mà đất liền miền Trung không có cùng lúc: rạn san hô còn sống trong tầm bơi ống thở, một làng chài đang sống thật chứ không dựng cho khách chụp ảnh, và tầng khảo cổ Sa Huỳnh – Chăm Pa ngay dưới chân bãi. Nhưng đây là đảo phụ thuộc hoàn toàn thời tiết: tháng 9–12 gió mùa đông bắc đánh vào cửa sông, tàu thường nghỉ. Không nên đi nếu bạn say sóng nặng, cần điều hoà và nước nóng cả đêm, đi cùng trẻ rất nhỏ, hoặc có lịch cứng không dời được.

Tổng quan

Quần đảo cách bãi Cửa Đại khoảng 15 km về phía đông, gồm tám hòn: Hòn Lao lớn nhất và là hòn duy nhất có dân, cùng Hòn Cụ, Hòn Khô, Hòn Lá, Hòn Dài, Hòn Mồ, Hòn Tai. Tổng diện tích kể cả mặt nước, theo Wikivoyage, khoảng 235 km². Hòn Lao có đỉnh cao 517 m theo bản tiếng Anh và 570 m theo bản tiếng Việt — hai số chưa thống nhất, đừng dùng để tính đường leo. Đảo núi, không sông, chỉ vài suối đá và giếng cổ.

Dân ở hai thôn: Bãi Làng lớn hơn, có cầu cảng, chợ, vài quán ăn; Bãi Hương nhỏ và yên, gần như chỉ có nhà dân. Người ở đây đã sống liên tục ít nhất 2.500 năm; với người Chăm, các hòn này là đất thiêng. Vịnh Bãi Làng khuất gió đông bắc, sâu trung bình quanh 10 m, nên từ thế kỷ 7–10 tàu buôn đường “Nam Hải” đã ghé lấy nước ngọt trước khi vào Hội An — khi ấy là thương cảng ngang tầm Ma Cao và Malacca.

Năm 2009 UNESCO công nhận Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An. Nói thẳng phần Wikivoyage nói thẳng: danh hiệu không tự bảo vệ được gì. Ngay sau 2009 du lịch đại trà bùng nổ, áp lực đánh bắt và rác tăng mạnh, nghề khai thác tổ yến giá rất cao vẫn diễn ra trong vùng lõi. Ra đảo nên đi với tâm thế khách của một hệ sinh thái đang quá tải.

Động thực vật

Rừng tự nhiên phủ khoảng một phần tư Hòn Lao, có đàn khỉ hoang. Vách đá phía đông Hòn Lao, Hòn Cụ, Hòn Ông là nơi chim yến làm tổ. Đặc sản thực vật là chè lá rừng (dân gọi lá lao). Dưới nước mới là phần đáng tiền: theo khảo sát Wikivoyage dẫn lại, quanh đảo ghi nhận 135 loài san hô thuộc 35 chi, 202 loài cá, 4 loài tôm hùm và 84 loài thân mềm; sáu loài san hô lần đầu được ghi nhận cho biển Việt Nam chính là ở đây. Khu bảo tồn biển — công viên biển thứ hai của Việt Nam, lập với tài trợ Đan Mạch — quản lý khoảng 5.175 ha mặt nước, trong đó chừng 165 ha rạn san hô và 500 ha thảm rong, cỏ biển.

Mùa nào đi

• Tháng 6–8: gần như luôn ra được. Nước lặng, trầm tích lắng, tầm nhìn dưới nước tốt nhất. Đổi lại nhiều sứa — mặc áo thun khi xuống nước; tháng 8 hay có lốc chiều muộn.
• Tháng 1–5: lúc được lúc không. Tháng 4–6 lặn ống thở vẫn ổn nếu biển chịu.
• Tháng 9–12: gần như không ra được. Sóng vỡ ngay cửa sông, nơi sâu trung bình chỉ khoảng 0,9 m. Đừng mua vé máy bay riêng cho chuyến đảo trong khoảng này.

Trong ngày: sáng lặng, sau khoảng 13:00 gió và sóng mạnh lên. Mọi hoạt động dưới nước xếp vào buổi sáng.

Đi đến

Cửa ngõ là Đà Nẵng, từ sân bay về Hội An khoảng 45–60 phút ô tô. Bay nội địa nhớ CCCD gắn chip (trẻ em dùng giấy khai sinh); không cần eSIM du lịch, SIM Việt Nam là đủ, sóng trên đảo yếu nhưng có.

1. Ca nô cao tốc từ bến Cửa Đại — khoảng 30 phút, nhanh nhất; đa số tour trong ngày dùng cách này và chỉ chạy quãng tháng 5–8.
2. Tàu gỗ từ Cửa Đại — quãng 1–1,5 giờ, êm hơn ca nô khi sóng ngắn.
3. Tàu chợ từ bến trong phố cổ Hội An — rời bến sáng sớm, đi khoảng 2 giờ, cập Bãi Làng, chiều quay về. Đây là tàu chở hàng của dân, không phải tàu du lịch.

Theo Wikivoyage bản tiếng Anh (cập nhật gần nhất quanh 2018), giá tàu chợ cho người địa phương khoảng 20.000 đồng còn khách nước ngoài bị thu ít nhất 100.000 đồng một chiều; tour trong ngày ghi 27–89 USD tuỳ tàu gỗ hay ca nô. Số đã cũ, chỉ để hình dung mức chênh — phải hỏi lại quầy vé trong ngày đi. Mang tiền mặt lẻ; trên đảo VietQR chỗ nhận chỗ không. Grab, Xanh SM, Be chạy tốt ở Hội An và Đà Nẵng, ra tới cảng là hết; trên đảo chỉ còn xe ôm của dân.

Phí và giấy phép

Khách lặn ống thở trong phân khu được phép phải có giấy phép do Ban quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm cấp, tiền quay lại cho bảo tồn. Mức 30.000 đồng/khách mà Wikivoyage ghi là số cũ — hỏi lại tại quầy. Ngoài ra còn phí tham quan thu tại bến; công ty lữ hành thường gộp sẵn, hỏi rõ để khỏi trả hai lần. Có phân khu chỉ cho lặn ống thở, có phân khu cấm hẳn: không thả neo bừa, không đứng lên san hô, không mang vỏ ốc và san hô về, không mang túi nilon lên đảo. Muốn cắm trại, thuê tàu câu riêng hay đi ban đêm thì hỏi ban quản lý và biên phòng trước khi đi, đừng suy đoán.

Đi lại

Hòn Lao chỉ có một con đường ven biển nối Bãi Làng với Bãi Hương. Đi bộ là hợp lý nhất giữa hai thôn và các bãi nằm giữa, nắng quá thì thuê xe ôm. Đi bộ đường rừng chỉ được phép trên tuyến đường này — không tự mở lối lên núi. Giữa các hòn phải đi tàu, thuê tại cầu cảng Bãi Làng hoặc nhờ chủ homestay gọi.

Xem

• Chùa Hải Tạng — chùa Đại thừa thế kỷ 18, vì kèo gỗ chạm kỹ, công trình đáng xem nhất trên đảo.
• Di tích Bãi Ông — tầng cư trú Tiền Sa Huỳnh niên đại quanh 3.000 năm, cổ nhất vùng Hội An.
• Di tích Bãi Làng — gốm và thuỷ tinh Trung Đông, Ấn Độ, Trung Hoa thế kỷ 7–10.
• Cụm tín ngưỡng thế kỷ 17–18: đình Đại Càn, miếu Thành hoàng, miếu Tổ nghề Yến, lăng Ông Ngư, giếng Xóm Cấm.
• Rừng và đàn khỉ hoang dọc đường Bãi Làng – Bãi Hương; hoàng hôn nhìn từ bờ tây rất đẹp.

Làm

Việc chính là lặn ống thở ở Bãi Chồng, Bãi Xếp, quanh Hòn Tai — xếp vào buổi sáng, mặc áo thun chống sứa và chống nắng. Lặn bình do các trung tâm ở Hội An tổ chức, đi về trong ngày. Thuê tàu nhỏ đi câu kết hợp ngắm san hô đáng tiền nếu đi nhóm 4–6 người; Wikivoyage tiếng Việt ghi mức 300.000–500.000 đồng một tàu đã gồm cần, mồi và đồ lặn cơ bản — số không ghi mốc cập nhật, coi như tham khảo và chốt giá miệng trước khi xuống tàu. Trùng mồng 10 tháng 3 âm lịch thì ở lại dự lễ cúng Tổ nghề Yến ở miếu Tổ nghề, Bãi Hương.

Ăn

Bãi Làng có vài quán, Bãi Hương gần như chỉ một hai quán cà phê — đừng ra đảo với kỳ vọng chọn nhà hàng. Nên ăn: cua đá bán ngay cầu cảng (mùa và quy định khai thác thay đổi, hỏi người bán), mực một nắng nướng xé tay, ốc vú nàng thường có quanh ngày trăng tròn, rau rừng chính vụ cuối xuân đầu hạ. Uống nước lá lao thay trà. Nền ẩm thực vùng xem thêm ở bài ẩm thực.

Ngủ

Trên đảo không có khách sạn hay resort, chỉ homestay nhà dân và chỗ cắm lều trên bãi. Đó là lý do chốt 1 đêm chứ không phải 3: hết đêm đầu là hết cái mới, mà tiện nghi đúng mức nhà dân — quạt, nước lạnh, giường đơn giản. Cần máy lạnh, nước nóng, hoặc đi cùng người lớn tuổi thì ngủ ở Hội An rồi ra đảo trong ngày; đặt phòng đất liền qua Booking. Homestay trên đảo phần lớn không lên nền tảng đặt phòng, phải gọi trực tiếp.

An toàn

• Sóng và lốc. Chiều muộn mùa hè hay có lốc; thấy mây đen dựng lên thì đừng ra khơi. Nhiều tàu ở đây không thiết kế cho sóng lớn — thấy tàu quá tải hoặc thiếu áo phao thì bỏ chuyến, đừng tiếc tiền vé.
• Điện. Wikivoyage tiếng Việt ghi đảo chỉ có điện 18:30–22:00; lưới điện nay đã khá hơn mốc đó, nhưng vẫn sạc đầy pin dự phòng và đừng tính làm việc online trên đảo.
• Sứa nhiều chính hè, mặc áo dài tay khi bơi. Sóng điện thoại yếu ở các bãi khuất — báo lịch trình cho người nhà trước.
• Mang CCCD; khu vực bến biên phòng có thể yêu cầu xuất trình giấy tờ.

Hợp với ai

Hợp: người mê lặn ống thở, người thích làng chài thật và chịu được tiện nghi cơ bản, dân chụp ảnh biển, nhóm 4–6 người thuê tàu câu. Không hợp: người say sóng, người cần tiện nghi khách sạn, gia đình có trẻ rất nhỏ, và bất kỳ ai đi vào tháng 9–12.

Đi tiếp

• Hội An — phố cổ, di sản thế giới, bến tàu ra đảo nằm ngay đây.
• Đà Nẵng — sân bay và cửa ngõ vùng.
• Mỹ Sơn — thánh địa Chăm Pa, nối tiếp mạch lịch sử Chăm.
• Huế — cố đô, đi tiếp lên phía bắc.
• Top bãi biển Việt Nam — so sánh trước khi chọn đảo.

Bài phỏng theo Chàm Islands trên Wikivoyage, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.