Hưng Yên

Hưng Yên đáng đi vì nó là phần đồng bằng sông Hồng còn giữ được nhiều đình, chùa, văn miếu và làng nghề nguyên vẹn nhất, ở khoảng cách đủ gần Hà Nội để đi về trong ngày. Đây từng là Phố Hiến — thương cảng lớn thứ hai Đàng Ngoài thế kỷ 17, gắn với câu “thứ nhất Kinh Kỳ, thứ nhì Phố Hiến”. Sau sáp nhập, tỉnh có thêm phần đất Thái Bình cũ với chùa Keo, đền Trần và một dải bờ biển bùn. Nói thẳng: cảnh quan ở đây bình thường, biển thì đục và nhiều phù sa, không phải chỗ để tắm. Ai đi tìm bãi biển đẹp, núi non hay khung cảnh hùng vĩ thì bỏ qua tỉnh này. Ai thích kiến trúc gỗ cổ, đình làng, chèo, rối nước và ăn đặc sản đồng bằng thì đây là một trong những tỉnh đáng đi nhất miền Bắc mà rất ít người nghĩ tới.

Tổng quan

Hưng Yên nằm giữa trung tâm đồng bằng sông Hồng, kẹp giữa Hà Nội ở phía tây bắc và Hải Phòng ở phía đông. Theo mô tả trên Wikivoyage, đây là tỉnh đồng bằng xen đồi thấp, không có rừng và núi, độ cao đất đai không đồng đều mà hình thành các dải cao thấp xen kẽ nhau như làn sóng. Trên thực địa, điều đó có nghĩa là: bạn sẽ đi qua rất nhiều ruộng, rất nhiều làng, và địa hình phẳng đến mức đạp xe cả ngày không mỏi.

Cái tên Hưng Yên mang nghĩa “hưng thịnh, yên bình”, đặt từ thời Nguyễn. Nhưng thứ định hình tỉnh này là con sông Hồng chảy dọc sườn tây và cửa sông đổ ra biển ở phía đông nam. Sông mang phù sa, phù sa tạo bãi bồi, bãi bồi nuôi dâu tằm và nhãn — hai nghề truyền thống lâu đời của vùng. Sông cũng từng mang tàu buôn Hà Lan, Nhật Bản, Trung Quốc vào Phố Hiến, để lại một cụm di tích đậm đặc hiếm thấy trong bán kính vài cây số quanh thành phố Hưng Yên.

Từ 1/7/2025, hai tỉnh Hưng Yên và Thái Bình hợp nhất thành một tỉnh mang tên Hưng Yên. Nghĩa là chùa Keo, đền Trần Hưng Hà, biển Đồng Châu, Cồn Vành và cả cái nôi của nghệ thuật chèo nay đều nằm cùng một tỉnh với Phố Hiến. Đây là thay đổi có lợi cho khách du lịch: trước kia phải tính hai chuyến, giờ ghép thành một vòng liền mạch. Nhưng biển hiệu, tên khách sạn, địa chỉ trên app đặt phòng và cả cách người dân tự giới thiệu vẫn sẽ dùng tên tỉnh cũ trong thời gian dài. Khi hỏi đường hay đặt phòng, nói tên xã, tên huyện và tên di tích cụ thể — đừng chỉ nói tên tỉnh.

Điều khiến chuyến đi Hưng Yên khác các tỉnh miền Bắc khác: mật độ di tích trên mỗi cây số rất cao, nhưng không có di tích nào “buộc phải xem”. Bạn sẽ không đến vì một cái tên nổi tiếng, mà vì cái tổng thể — đi từ đình này sang chùa kia, ăn dọc đường, nghe hát chèo buổi tối. Cách đi đúng là chậm và có chủ đề, không phải gạch đầu dòng danh sách.

Các thành phố

• Hưng Yên (thành phố) — tỉnh lỵ, nằm sát sông Hồng, cách Hà Nội khoảng 64 km về phía đông nam theo Wikivoyage. Đây là lõi của quần thể Phố Hiến: chùa Chuông, đền Mẫu, Văn Miếu Xích Đằng đều trong bán kính đi bộ hoặc đi xe máy vài phút. Nếu chỉ ngủ một đêm trong tỉnh, ngủ ở đây.
• Thái Bình (thành phố) — trung tâm đô thị lớn nhất phần phía đông của tỉnh mới. Phố xá đông đúc, nhiều quán ăn, là căn cứ tốt để đi chùa Keo và ra biển. Bản thân thành phố không có nhiều để xem.
• Mỹ Hào — vùng công nghiệp và đô thị phía bắc, gần quốc lộ 5. Chủ yếu là chỗ dừng chân, không phải điểm đến.
• Văn Lâm — huyện giáp Hà Nội, nơi có làng Nôm — ngôi làng cổ đáng xem nhất tỉnh. Đây cũng là điểm dễ ghép nhất vào chuyến đi trong ngày từ thủ đô.
• Khoái Châu — vùng ven sông Hồng với cụm đền Chử Đồng Tử. Nhiều bãi trồng chuối, nhãn; đường đê chạy dọc sông rất hợp đi xe máy.
• Tiên Lữ và Kim Động — vùng nhãn lồng truyền thống quanh thành phố Hưng Yên, đẹp vào mùa quả chín.
• Hưng Hà — nơi có khu lăng mộ và đền thờ nhà Trần, một trong những di tích quan trọng nhất phần Thái Bình cũ.
• Vũ Thư — huyện có chùa Keo, ngôi chùa gỗ nổi tiếng nhất tỉnh, nằm gần sông Hồng.
• Tiền Hải và Thái Thụy — hai huyện ven biển, nơi có Cồn Vành, Đồng Châu, rừng ngập mặn và nghề nuôi ngao.

Điểm đến khác

• Quần thể di tích Phố Hiến — hàng chục đình, đền, chùa, hội quán rải trong và quanh thành phố Hưng Yên, phần lớn còn nguyên kết cấu gỗ.
• Làng Nôm (Văn Lâm) — cổng làng, cầu đá chín nhịp bắc qua ao, chùa Nôm với hàng trăm tượng đất nung. Đây là làng cổ hoàn chỉnh nhất trong tỉnh.
• Đền Đa Hòa và đền Dạ Trạch (Khoái Châu) — hai đền thờ Chử Đồng Tử và Tiên Dung, gắn với một trong bốn truyền thuyết bất tử của người Việt. Đền Đa Hòa nằm sát bờ sông Hồng, cảnh rất nên thơ vào chiều muộn.
• Chùa Keo (Vũ Thư) — chùa gỗ thế kỷ 17, nổi bật với gác chuông ba tầng ghép mộng không dùng đinh. Đây là công trình kiến trúc gỗ đáng xem nhất tỉnh.
• Khu di tích đền Trần (Hưng Hà) — nơi phát tích và lăng mộ các vua đầu triều Trần.
• Đền Tiên La — đền thờ nữ tướng Bát Nàn, kiến trúc bề thế, đông vào mùa lễ.
• Nhà thờ Bác Trạch (Tiền Hải) — nhà thờ Công giáo quy mô lớn, kiến trúc Gothic phóng tác, gây bất ngờ giữa vùng ruộng.
• Cồn Vành (Tiền Hải) — cồn cát và rừng ngập mặn ở cửa Ba Lạt, khu dự trữ sinh quyển. Đi để xem chim và rừng sú vẹt, không phải để tắm.
• Bãi biển Đồng Châu — bãi bùn với dãy chòi canh ngao đứng trên mặt nước, đẹp lúc bình minh và hoàng hôn. Nước đục, không tắm được.
• Làng vườn Bách Thuận (Vũ Thư) — làng cây cảnh ven sông, đi bộ trong các vườn cây rợp bóng.

Đi đến

Không có sân bay trong tỉnh, cũng không có ga đường sắt lớn phục vụ khách du lịch. Cửa ngõ hàng không là Nội Bài (HAN) hoặc Cát Bi (HPH) ở Hải Phòng — Cát Bi gần hơn nếu bạn nhắm phần phía đông của tỉnh. Bay nội địa thì mang CCCD gắn chip là đủ.

Từ Hà Nội bằng ô tô. Có ba trục:

1. Cao tốc Hà Nội – Hải Phòng (CT04) — nhanh nhất, ra khỏi thành phố ở phía đông nam rồi xuống nút giao vào Yên Mỹ, Ân Thi hoặc đi tiếp sang Thái Bình. Đây là lựa chọn mặc định.
2. Quốc lộ 5 cũ — chậm hơn, nhiều xe tải, nhưng chạy sát Văn Lâm, tiện nếu bạn chỉ đi làng Nôm.
3. Quốc lộ 39 và đường đê sông Hồng — chậm nhất và đẹp nhất, chạy dọc sông qua Khoái Châu về thành phố Hưng Yên. Nếu đi xe máy hoặc không vội, chọn đường này.

Từ Hà Nội đến thành phố Hưng Yên là chuyến đi trong buổi sáng, không phải chuyến đi cả ngày. Đến thành phố Thái Bình thì xa hơn nhưng vẫn gọn trong nửa ngày.

Từ Hà Nội bằng xe khách. Xe đi thành phố Hưng Yên và Thái Bình chạy từ bến Giáp Bát và Nước Ngầm, tần suất dày trong ngày. Tuyến Hà Nội – Thái Bình có nhiều nhà xe limousine đón tận nơi trong nội thành. Ngày thường không cần đặt trước; dịp lễ hội đền Trần và cuối tuần hè thì nên gọi trước.

Bằng tàu hỏa. Tuyến Hà Nội – Hải Phòng chạy qua phần phía bắc tỉnh và dừng ở vài ga nhỏ như Lạc Đạo, Như Quỳnh. Ga cách xa các điểm tham quan chính, nên phương án này chỉ hợp nếu bạn muốn đi tàu cho vui rồi bắt xe tiếp. Không có đường sắt tới thành phố Hưng Yên hay thành phố Thái Bình.

Từ Hải Phòng. Đây là hướng bị bỏ quên. Từ Hải Phòng sang Thái Bình theo quốc lộ 10 rất gần, nên hoàn toàn có thể ghép Hưng Yên vào chuyến đi vùng duyên hải phía đông thay vì luôn xuất phát từ Hà Nội.

Từ TP.HCM. Bay ra Nội Bài hoặc Cát Bi rồi đi tiếp bằng ô tô. Không có phương án đường bộ nào hợp lý cho quãng đường này.

Đi lại

Grab, Xanh SM, Be hoạt động ở thành phố Hưng Yên, thành phố Thái Bình và khu vực Mỹ Hào – Văn Lâm. Ở các huyện thuần nông và vùng ven biển, app thường không có xe. Cách xử lý chuẩn: nhờ khách sạn gọi xe quen theo ngày, hoặc thuê xe kèm tài xế cho cả chuyến. Đừng lên xe của người chèo kéo ở bến; nếu buộc phải đi xe ôm địa phương, hỏi và chốt giá trước khi ngồi lên.

Thuê xe máy là cách đi hợp nhất với tỉnh này. Địa hình phẳng tuyệt đối, đường làng bê tông, không có đèo dốc nào. Thuê ở thành phố Hưng Yên hoặc Thái Bình; các huyện nhỏ thì phải nhờ khách sạn tìm giúp. Đường đê sông Hồng đoạn Khoái Châu – Kim Động là cung xe máy đẹp nhất tỉnh: một bên là sông và bãi bồi, một bên là làng và vườn nhãn.

Xe đạp cũng khả thi trong phạm vi một huyện, đặc biệt quanh làng Nôm, Bách Thuận và các làng ven thành phố Hưng Yên. Nhiều homestay có xe đạp cho mượn.

Đường sá. Quốc lộ 5, quốc lộ 39 và quốc lộ 10 đều nhiều xe tải và container, mặt đường bụi. Đi xe máy trên các quốc lộ này cần đặc biệt cẩn thận, tốt nhất là chuyển sang đường đê hoặc đường tỉnh song song ngay khi có thể. Đường ra vùng ven biển Tiền Hải, Thái Thụy hẹp và nhiều xe chở ngao, cua.

Tiền mặt. VietQR phổ biến ở nhà hàng, khách sạn, cửa hàng lớn. Nhưng chợ quê, hàng bánh cáy, quán nước, vé gửi xe ở đình chùa, và các hàng hải sản ven biển thì hầu như chỉ nhận tiền mặt. Rút sẵn tiền lẻ ở thành phố trước khi đi các huyện. Ở đình chùa, chuẩn bị tiền lẻ mệnh giá nhỏ cho hòm công đức thay vì đổi tiền lẻ ở cổng.

Mùa nào đi

Khí hậu ở đây là khí hậu đồng bằng Bắc Bộ điển hình: nóng ẩm mùa hè, lạnh khô mùa đông, và hai giai đoạn chuyển mùa ngắn.

Tháng 1–3 là mùa lễ hội dày nhất. Sau Tết Nguyên đán, gần như đình chùa nào cũng vào hội. Lễ hội đền Trần ở Hưng Hà diễn ra vào khoảng giữa tháng Giêng âm lịch và là sự kiện lớn nhất phần đất Thái Bình cũ. Đây là lúc bạn thấy đúng cái hồn của vùng, nhưng cũng là lúc đông nhất, chật nhất, và giá dịch vụ nhích lên. Thời tiết ẩm, mưa phùn, nồm — cẩn thận sàn gạch đình chùa trơn.

Tháng 4–6 khô ráo hơn, trời sáng, chưa quá nóng vào đầu giai đoạn. Đây là khoảng tốt nhất để đi chùa Keo và các làng cổ vì ánh sáng đẹp và không đông. Cuối tháng 5 trở đi bắt đầu nóng gắt.

Tháng 7–8 là mùa nhãn lồng Hưng Yên — đặc sản số một của tỉnh, chín rộ giữa mùa hè. Nếu bạn đi vì nhãn thì đây là thời điểm duy nhất. Đổi lại, đây là đỉnh nóng ẩm và cũng là đầu mùa bão.

Tháng 7–10 là mùa bão ở vùng ven biển Tiền Hải, Thái Thụy. Bão và áp thấp gây mưa lớn, gió mạnh, nước biển dâng, và các chòi ngao ngoài bãi bị cấm ra. Nếu chuyến đi rơi vào giai đoạn này và bạn có kế hoạch ra Cồn Vành hay Đồng Châu, theo dõi dự báo trong 48 giờ trước khi khởi hành và chuẩn bị phương án bỏ phần biển.

Tháng 10–12 là mùa đẹp nhất để đi tổng thể: trời khô, mát, nắng vàng, đồng lúa chín rồi gặt, ít mưa. Chợ quê nhiều rau củ. Đây là lúc tôi khuyên đi nếu bạn không bị ràng buộc lịch.

Rối nước và chèo không theo mùa cố định mà theo lịch biểu diễn của phường; muốn xem thì phải hỏi trước qua khách sạn hoặc ban quản lý di tích, đừng đến rồi mới hỏi.

Xem

• Chùa Chuông (thành phố Hưng Yên) — được ví như “Phố Hiến đệ nhất danh lam”, nổi bật với cây cầu đá và hệ thống tượng trong hành lang. Xem trong khoảng một giờ. Hợp với mọi lứa tuổi, sân chùa rộng và phẳng, dễ cho người lớn tuổi.
• Văn Miếu Xích Đằng — văn miếu hàng tỉnh còn lại nguyên vẹn, có bia đá khắc tên các nhà khoa bảng địa phương. Nửa giờ là đủ. Hợp với người quan tâm lịch sử khoa cử; trẻ nhỏ sẽ chán.
• Đền Mẫu — đền cổ bên hồ Bán Nguyệt, nổi tiếng nhờ cây cổ thụ ba gốc ôm nhau trước sân. Đi cùng chùa Chuông trong một buổi sáng.
• Chùa Keo (Vũ Thư) — gác chuông gỗ ba tầng là thứ đáng đi cả trăm cây số để xem. Dành ít nhất một giờ rưỡi, đi vòng hết các lớp sân và hành lang. Hợp với người thích kiến trúc; nếu chỉ xem lướt thì phí.
• Làng Nôm (Văn Lâm) — cầu đá qua ao, cổng làng, đình, và chùa Nôm với quần thể tượng đất. Đi bộ thong thả trong 1–2 giờ. Đây là điểm dễ ghép nhất với chuyến đi trong ngày từ Hà Nội và cũng là điểm nhiều người thích nhất.
• Đền Đa Hòa (Khoái Châu) — cụm đền ven sông Hồng với dãy mái ngói dày đặc. Khoảng một giờ, kết hợp với chạy xe trên đường đê. Đẹp nhất vào chiều muộn.
• Khu di tích đền Trần (Hưng Hà) — lăng mộ và đền thờ các vua Trần đầu triều, không gian rộng và trang nghiêm. Một đến hai giờ. Ngoài mùa lễ thì rất vắng, đi lúc đó dễ chịu hơn nhiều.
• Bãi Đồng Châu và Cồn Vành — ra vào lúc bình minh hoặc hoàng hôn để thấy dãy chòi ngao in bóng trên mặt nước. Nửa buổi. Hợp với người chụp ảnh; hoàn toàn không hợp với người muốn tắm biển — nước đục và bãi là bùn.

Làm

Đi bộ hết cụm Phố Hiến trong một buổi. Các di tích chính nằm gần nhau trong thành phố Hưng Yên. Đi bộ hoặc xe đạp là cách hợp lý, dừng ăn dọc đường. Đây là cái làm nên chuyến đi, đừng đi ô tô nhảy cóc từng điểm.

Chạy xe máy trên đường đê sông Hồng. Cung Khoái Châu – Kim Động – thành phố Hưng Yên phẳng, vắng, một bên là bãi bồi và vườn chuối. Nửa ngày. Đây là hoạt động ngoài trời tốt nhất trong tỉnh.

Xem múa rối nước và nghe chèo. Phần đất Thái Bình cũ là một trong những cái nôi của chèo, và có phường rối nước truyền thống ở Đông Hưng. Không phải show hằng ngày — muốn xem thì phải liên hệ trước. Nếu đi đoàn, có thể đặt một buổi diễn riêng.

Vào vườn nhãn mùa quả chín. Tháng 7–8, các vườn quanh Tiên Lữ và Kim Động mở cho khách vào hái và mua tại vườn. Rẻ hơn và tươi hơn mua ở Hà Nội rất nhiều.

Thăm làng nghề. Làng tương Bần (Mỹ Hào), làng hương xạ Cao Thôn, làng chiếu Hới, làng cây cảnh Bách Thuận. Đây là những nơi vẫn sản xuất thật chứ không dựng lên cho khách xem, nên đến vào giờ làm việc ban ngày mới thấy.

Ra bãi ngao lúc thủy triều rút. Ở Tiền Hải và Thái Thụy, có thể theo người dân ra bãi xem cào ngao. Phải đi cùng người địa phương và đi đúng con nước — không tự ý ra bãi.

Ăn dọc đường. Xem đây là một hoạt động chính thức chứ không phải phụ, vì thức ăn là thứ tỉnh này làm tốt nhất. Tham khảo thêm cẩm nang ẩm thực.

Ăn

Nhãn lồng Hưng Yên là đặc sản nhận diện của tỉnh, quả to, cùi dày, ráo nước. Mùa chín giữa hè. Ngoài mùa thì có long nhãn sấy — mua làm quà gọn hơn quả tươi.

Tương Bần — tương làm ở làng Bần, Mỹ Hào, được nhắc tới ngay trong bài Wikivoyage gốc. Đậm, ngọt hậu, dùng chấm rau luộc, thịt luộc, hoặc kho cá. Mua chai đóng sẵn tại làng.

Bún thang lươn và các món lươn — thành phố Hưng Yên làm lươn rất tốt: bún lươn, miến lươn, lươn xào. Ăn sáng hoặc trưa ở các quán trong phố cũ.

Chả gà Tiểu Quan — món cầu kỳ của vùng Khoái Châu, thịt gà giã tay nướng trên than. Không phải quán nào cũng có, hỏi trước hoặc đặt.

Bánh cáy làng Nguyễn — đặc sản nổi tiếng nhất phần Thái Bình cũ, làm từ nếp, gừng, mứt, lạc vừng, cắt thành thanh. Ăn với trà. Đây là món quà mang về mặc định.

Canh cá Quỳnh Côi — bánh đa sợi to chan nước dùng cá rô hoặc cá quả, ăn kèm thì là. Món ăn sáng đặc trưng, tìm ở khu vực Quỳnh Phụ và thành phố Thái Bình.

Gỏi nhệch Thái Thụy — cá nhệch làm gỏi, cuốn lá, chấm chẻo. Món ven biển, cần quán làm quen tay; hỏi người địa phương chỉ chỗ thay vì chọn bừa.

Nộm sứa và hải sản vùng cửa sông — ngao, sò, cua, tôm rảo. Không tinh tế bằng hải sản miền Trung nhưng tươi và rẻ.

Cơm nếp cá rán — được nhắc trong bài Wikivoyage gốc như một món làng, gắn với làng Đống Vàng. Nếu gặp thì ăn thử; đây là kiểu món ăn dân dã không có trong nhà hàng.

Về giá: ăn uống ở Hưng Yên rẻ hơn mặt bằng Hà Nội rõ rệt, kể cả ở trung tâm hai thành phố. Hải sản ven biển bán theo cân — yêu cầu cân trước mặt và hỏi giá theo ký trước khi gọi, đây là chỗ duy nhất trong tỉnh hay xảy ra tranh cãi giá.

Ngủ

Bình dân. Nhà nghỉ và khách sạn nhỏ ở thành phố Hưng Yên và thành phố Thái Bình. Sạch, đủ tiện nghi cơ bản, giá thấp hơn Hà Nội đáng kể. Đây là phân khúc chiếm phần lớn nguồn cung trong tỉnh.

Trung cấp. Vài khách sạn cỡ vừa ở hai thành phố và khu vực công nghiệp Mỹ Hào – Yên Mỹ. Nguồn cung ở Mỹ Hào chủ yếu phục vụ khách công tác nhà máy, nên cuối tuần lại dễ có phòng hơn ngày thường — ngược với quy luật du lịch thông thường.

Ven biển. Đồng Châu và Cồn Vành có nhà nghỉ và một số khu lưu trú đơn giản. Chất lượng không cao và mùa hè thì đông khách nội tỉnh. Nếu bạn kỹ tính, ngủ ở thành phố Thái Bình rồi sáng sớm chạy ra biển sẽ dễ chịu hơn.

Homestay làng. Còn ít, tập trung quanh làng Nôm và một vài làng ven sông. Đây là cách ở thú vị nhất nếu tìm được chỗ tử tế, nhưng đừng trông cậy vào việc có sẵn phòng — phải đặt trước.

Nên ở khu nào: nếu chuyến đi xoay quanh Phố Hiến và đường đê sông Hồng, ngủ trong thành phố Hưng Yên, gần khu hồ Bán Nguyệt — đi bộ được tới hầu hết di tích. Nếu chuyến đi nhắm chùa Keo, đền Trần và biển, ngủ ở thành phố Thái Bình vì các trục đường tỏa ra từ đó.

So giá và kiểm tra phòng trống trên Booking. Với chuyến rơi vào mùa lễ hội đầu năm hoặc cuối tuần hè ở vùng biển, đặt trước là bắt buộc.

An toàn

Bão và nước dâng ở vùng ven biển. Từ tháng 7 đến tháng 10, Tiền Hải và Thái Thụy nằm trong vùng ảnh hưởng bão. Khi có cảnh báo, không ra bãi ngao, không ra cồn, và tuân theo lệnh cấm biển của địa phương. Đây là rủi ro nghiêm trọng nhất trong cả tỉnh.

Bãi bùn và con nước. Bãi Đồng Châu là bùn nhão, lún, và thủy triều lên nhanh trên mặt bằng phẳng. Người không quen rất dễ bị mắc kẹt xa bờ. Chỉ ra bãi khi có người địa phương đi cùng và biết rõ lịch con nước. Không cho trẻ em ra bãi một mình.

Xe tải trên quốc lộ. Quốc lộ 5, 10 và 39 là các trục vận tải hàng nặng, mật độ container cao và bụi. Đi xe máy trên các tuyến này là phần nguy hiểm nhất của một chuyến Hưng Yên. Chuyển sang đường đê hoặc đường tỉnh bất cứ khi nào có thể, đi ban ngày, mặc áo sáng màu.

Đông đúc mùa lễ hội. Đền Trần và các đền lớn dịp đầu năm rất chật. Móc túi xảy ra ở chỗ chen chúc. Để ví ở túi trước, không cầm điện thoại lỏng tay, hẹn điểm gặp lại nếu đi đông.

Cò mồi ở cổng di tích. Có người mời viết sớ, đổi tiền lẻ, giữ xe với giá tùy hứng. Hỏi giá gửi xe trước, và chuẩn bị sẵn tiền lẻ ở nhà để không phải đổi.

Đường làng ban đêm. Nhiều đoạn không có đèn, mặt đường hẹp và có rãnh nước hai bên. Nếu ngủ homestay trong làng, hạn chế đi lại bằng xe máy sau khi trời tối.

Nắng nóng mùa hè. Các di tích không có nhiều bóng mát ở sân, và mái ngói hắt nhiệt. Đi buổi sáng sớm hoặc chiều muộn, mang nước và mũ, đặc biệt nếu đi cùng người lớn tuổi.

Điểm đến khác quanh Hưng Yên

Phố Hiến. Khu phố cổ ở thành phố Hưng Yên, từng là thương cảng lớn thứ hai Đàng Ngoài thế kỷ 17 — câu “thứ nhất Kinh Kỳ, thứ nhì Phố Hiến” nói về đây. Không còn dáng phố cổ liền mạch như Hội An, mà là các cụm đình, đền, chùa, hội quán người Hoa nằm rải trong khu dân cư — đi bộ hoặc xe máy nối các điểm, không phải một tuyến phố đi bộ.

Văn Miếu Xích Đằng. Văn miếu cấp tỉnh dựng khoảng năm 1701, nằm ngay trong khu Phố Hiến, thờ Khổng Tử và Chu Văn An. Còn giữ bia đá và chuông đồng đúc đầu thế kỷ 19. Quy mô nhỏ hơn Văn Miếu Hà Nội nhiều, nhưng vắng khách hơn hẳn nên dễ đi chậm, đọc kỹ từng tấm bia.

Đền Chử Đồng Tử (Đa Hòa và Dạ Trạch, huyện Khoái Châu). Hai đền thờ gắn với truyền thuyết Chử Đồng Tử — Tiên Dung, một trong bốn “tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt. Đền Đa Hòa nằm sát đê sông Hồng, cảnh đẹp nhất vào chiều muộn; đền Dạ Trạch nằm sâu trong làng hơn. Lễ hội chính vào tháng Hai và tháng Tám âm lịch, rất đông.

Làng nghề tương Bần (thị trấn Bần Yên Nhân, huyện Mỹ Hào). Làng nghề làm tương truyền thống cách Hà Nội khoảng 25km, nằm ngay trên trục quốc lộ 5. Tương Bần từng là sản vật tiến vua cùng nhãn lồng Phố Hiến. Ghé mua vài chai mang về hoặc xem quy trình ủ tương nếu chủ lò cho vào xem — không phải điểm tham quan có vé, chỉ là làng nghề đang hoạt động thật.

Chùa Keo (huyện Vũ Thư, phần đất Thái Bình cũ). Chùa gỗ nổi tiếng nhất miền Bắc, nổi bật với gác chuông ba tầng cao khoảng 11m, dựng hoàn toàn bằng các cấu kiện gỗ chồng khớp không dùng đinh. Chuông đồng lớn ở tầng hai đúc năm 1686. Lễ hội chùa Keo mùa thu (tháng Chín âm lịch) là hội lớn nhất vùng, rất đông khách thập phương.

Cồn Vành và biển Đồng Châu (huyện Tiền Hải, phần đất Thái Bình cũ). Cồn Vành là bãi bồi và rừng ngập mặn ở cửa sông Ba Lạt, thuộc khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng — đi để ngắm chim và rừng sú vẹt. Đồng Châu là bãi biển bùn phù sa với các chòi canh ngao dựng trên mặt nước, đẹp lúc bình minh và hoàng hôn. Cả hai đều không phải bãi tắm — nước đục và đáy bùn.

Hợp với ai

Rất hợp với người thích kiến trúc gỗ, đình chùa, lịch sử làng xã; với người ở Hà Nội muốn một chuyến đi trong ngày không phải lên núi; với người đi xe máy thích cung phẳng, vắng, có bóng cây; và với người coi ăn uống là mục tiêu chính của chuyến đi.

Hợp vừa với gia đình có trẻ nhỏ: đường phẳng, di chuyển ngắn, đồ ăn dễ ăn — nhưng nội dung tham quan chủ yếu là đình chùa, trẻ con sẽ chán nếu đi liên tục. Ghép thêm rối nước hoặc một buổi ra bãi biển sẽ cân bằng hơn. Với người lớn tuổi thì rất hợp: không leo trèo, không đèo dốc, nhiều chỗ đi lễ.

Không hợp với người muốn tắm biển — biển ở đây là bùn và phù sa, không phải cát trắng; hãy đi Vũng Tàu hoặc Quy Nhơn thay vì thất vọng ở Đồng Châu. Cũng không hợp với người tìm phong cảnh hùng vĩ, đời sống về đêm, hay một danh thắng nổi tiếng để check-in. Và nếu bạn chỉ có một ngày và không quan tâm đến di tích, thì đơn giản là đừng đi tỉnh này.

Đi tiếp

• Hà Nội — cách một buổi sáng, là nơi hầu hết chuyến đi Hưng Yên bắt đầu và kết thúc.
• Hải Phòng — nằm ngay phía đông, dễ nối tiếp nếu bạn muốn đi tiếp ra biển thật.
• Ninh Bình — cũng thuộc đồng bằng sông Hồng nhưng có núi đá, bù đắp đúng thứ Hưng Yên thiếu.
• Cát Bà — nối qua Hải Phòng, hợp nếu bạn muốn kết thúc chuyến bằng vài ngày biển đảo.
• Miền Bắc — bức tranh tổng thể để xếp Hưng Yên vào một lịch trình dài hơn.

Bài phỏng theo Hưng Yên trên Wikivoyage, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.